Nghỉ việc để kinh doanh chưa bao giờ là quyết định lãng mạn. Tôi mất 10 năm làm quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm ở công ty điện tử và thêm 3 năm “hai vai hai gánh” mới dám đưa lá đơn. Đây là toàn bộ cách tôi chuẩn bị — để bạn không phải đánh cược gia đình mình.
Năm 2021, tôi nộp đơn xin nghỉ việc — kết thúc 10 năm làm tại các công ty điện tử.
Mười năm. Từ cô sinh viên Nông nghiệp mới ra trường đi làm kiểm soát chất lượng, đến nhân viên R&D (nghiên cứu & phát triển sản phẩm) từng hai năm liền được khen thưởng xuất sắc. Một công việc ổn định, lương đều, đồng nghiệp quen, đường đi lối lại thuộc như lòng bàn tay.
Ngày tôi cầm lá đơn, tay tôi không run. Nhưng đó là vì tôi đã chuẩn bị cho lá đơn ấy suốt ba năm.
Nếu bạn đang ngồi ở văn phòng và nung nấu chuyện nghỉ việc để kinh doanh — bài này tôi viết cho bạn. Cả phần “nghỉ thế nào”, lẫn phần ít ai kể: “vì sao đừng nghỉ vội”.
Tôi không ghét công việc của mình — và đó mới là điều khó
Người ta hay kể chuyện nghỉ việc kiểu: chán sếp, ngán deadline, vứt đơn cái rẹt rồi vươn vai tự do.
Chuyện của tôi không như vậy.
Tôi biết ơn 10 năm đi làm. Nghề kiểm soát chất lượng dạy tôi soi từng chi tiết, làm gì cũng phải có quy trình. Nghề R&D dạy tôi cách nhìn một sản phẩm từ lúc còn là ý tưởng. Công ty còn cho tôi hai năm làm MC tất niên — chỗ tôi tập nói trước đám đông. Tất cả những thứ đó, sau này tôi dùng lại từng cái một khi xây kho hàng.
Nhưng trong tôi có một khát khao càng ngày càng rõ: tôi muốn tự đứng trên đôi chân của mình. Muốn công sức mình bỏ ra quyết định trực tiếp cuộc sống của gia đình mình, thay vì gói gọn trong một con số cố định mỗi tháng.
Nhất là từ năm 2018 — khi chồng tôi gặp tai nạn lao động, nhà gánh khoản nợ hơn 400 triệu, và tôi nhận ra: một nguồn thu nhập duy nhất là một thế đứng quá mong manh. Lương tôi 12 triệu một tháng. Chỉ cần một biến cố, cả nhà chao đảo.
Rào cản: nghỉ thì sợ, ở thì tiếc
Từ 2018, tôi bắt đầu bán hàng online sau giờ làm. Sáng đi làm, chiều giao hàng, tối đăng bài. (Những ngày đầu vụng về ấy, tôi kể trong bài bán hàng online không cần vốn.)
Việc bán dần khá lên. Và thế là xuất hiện cái giằng co mà có lẽ bạn cũng đang có:
Nghỉ thì sợ. Sợ mất chỗ dựa 12 triệu mỗi tháng khi nhà còn nợ. Sợ lỡ kinh doanh không thành, quay lại xin việc ở tuổi ngoài 30 không dễ. Sợ ánh mắt mọi người: đang yên đang lành, việc tốt thế mà bỏ.
Ở thì tiếc. Tiếc những đơn hàng phải từ chối vì không kịp giao. Tiếc tệp khách đang lớn mà mình chỉ chăm được buổi tối. Người mệt dần vì hai vai hai gánh.
Kẻ phản diện của giai đoạn này không phải công ty, không phải thị trường. Nó là sự nửa vời — cái trạng thái đứng giữa hai con thuyền, thuyền nào cũng chỉ dám đặt một chân.
Ba năm “hai vai hai gánh” — và nguyên tắc 3 chân trụ
Tôi đã không giải quyết sự giằng co ấy bằng một quyết định bốc đồng. Tôi giải quyết nó bằng một nguyên tắc tự đặt cho mình, mà sau này tôi gọi là 3 chân trụ. Chỉ khi đủ cả ba, tôi mới cho phép mình nộp đơn:
Chân trụ 1: thu nhập bán hàng ổn định
Chân trụ 1 — Thu nhập từ việc bán hàng phải ổn định, không phải may rủi. Không phải “tháng này trúng đơn to”. Mà là nhiều tháng liên tiếp, khách quay lại đều, mình nhìn được vì sao họ mua. Bao giờ phần thu từ bán hàng đứng vững cạnh phần lương — lúc đó lương mới thôi là “chỗ dựa duy nhất”.
Với tôi, cột mốc của chân trụ này đến vào năm 2019: qua mùa dịch, tôi gây dựng được hẳn một tệp khách mẹ bỉm sữa quay lại mua đều. Từ chỗ “bán được nhờ may”, tôi bắt đầu nhìn ra quy luật — ai mua, mua gì, vì sao quay lại. Kinh doanh chỉ đáng để đặt cược cả sự nghiệp khi nó đã có quy luật, không phải khi nó mới có vài lần may mắn.
Chân trụ 2: nợ về mức nhà tôi chịu được
Chân trụ 2 — Nợ phải về mức nhà tôi chịu được nếu vài tháng đầu kinh doanh hụt thu. Năm 2018 mà tôi nghỉ việc thì là liều mạng, không phải can đảm. Ba năm đi làm song song, khoản nợ hơn 400 triệu vơi dần — chính đồng lương ổn định đã nuôi giai đoạn tập sự của việc kinh doanh.
Chân trụ 3: có sẵn việc toàn thời gian để làm
Chân trụ 3 — Phải có sẵn “việc để làm toàn thời gian”, không phải “sự tự do để nghỉ ngơi”. Tôi nghỉ việc khi đã nhìn rõ mô hình kho sỉ: khách là ai, hàng nhập từ đâu, quy trình đóng đơn thế nào. Nghỉ việc để làm một việc cụ thể — khác hẳn nghỉ việc để đi tìm xem mình sẽ làm gì.
Ba năm 2018–2021 của tôi là ba năm dựng đủ ba chân trụ đó. Có mệt không? Rất mệt.
Một ngày “hai vai hai gánh” của tôi
Để bạn hình dung một ngày của tôi thời đó: 6 giờ sáng dậy lo cho con, rồi đi làm. Giờ nghỉ trưa tranh thủ trả lời tin nhắn khách. Chiều tan ca, ghé gom hàng rồi chạy đi giao — mùa hè cũng như mùa mưa rét. Tối về cơm nước, con cái xong xuôi mới ngồi vào đăng bài, chốt đơn, ghi sổ, nhiều hôm quá nửa đêm. Sáng hôm sau, lặp lại.
Không có tuần nào lãng mạn cả. Nhưng chính ba năm ấy sàng lọc giúp tôi một câu hỏi quan trọng hơn cả chuyện tiền: mình có thật sự thích công việc kinh doanh này không, hay chỉ thích ý nghĩ được nghỉ việc? Rất nhiều người nhầm hai thứ đó với nhau — và chỉ những buổi tối gói hàng lúc 11 giờ đêm mới trả lời được.
Nhờ vậy, ngày tôi đưa lá đơn, tôi không đánh cược gia đình mình vào một giấc mơ — tôi chỉ chuyển hẳn sang một công việc đã chạy thật, với một câu trả lời đã rõ.
Năm 2021, tôi nghỉ việc và lập kho sỉ An Khánh.
Kết quả — và cái giá đi kèm mà tôi muốn bạn biết
Hôm nay, kho An Khánh có 5 nhân sự cùng làm, và tôi đã giúp hơn 400 khách hàng của kho bắt đầu bán hàng từ 0 vốn và 0 kinh nghiệm. Khoản nợ năm nào trả xong. Chồng tôi không còn phải làm công việc nguy hiểm như trước. Và tôi — người từng sợ đến mức không dám đăng bài bán hàng — giờ mỗi ngày được làm việc mình chọn.
Nhưng tôi nợ bạn sự thật đầy đủ:
- Tự kinh doanh nghĩa là không còn ai trả lương cho tháng mình ốm. Thu nhập có tháng lên tháng xuống, và mọi rủi ro mình tự gánh.
- Kết quả của tôi là kết quả của 8 năm tính từ đơn hàng đầu tiên — kèm may mắn, kèm sự hậu thuẫn của gia đình. Nó là câu chuyện của tôi, không phải lời hứa cho bạn.
- Và có những người phù hợp với đi làm hơn kinh doanh — điều đó hoàn toàn không sao cả. Đi làm tử tế cũng là một cách tự chủ.
Tôi kể chuyện mình không phải để rủ bạn nghỉ việc. Tôi kể để bạn thấy: giữa “liều ăn nhiều” và “an phận mãi mãi” còn một con đường thứ ba — con đường ba năm của tôi: vừa đi làm, vừa lặng lẽ xây cho xong ba chân trụ.
Nếu bạn đang muốn nghỉ việc để kinh doanh
Từ ba năm hai vai hai gánh, tôi gửi bạn mấy lời thật lòng:
- Đừng nộp đơn khi việc kinh doanh của bạn còn là ý tưởng. Hãy để nó chạy thật vài tháng — dù nhỏ — bằng thời gian ngoài giờ. Buổi tối và cuối tuần đủ để kiểm chứng gần như mọi ý tưởng bán hàng.
- Lấy lương làm vốn học nghề, đừng coi lương là xiềng xích. Chính 12 triệu mỗi tháng đã cho tôi quyền được sai trong ba năm tập sự mà cả nhà không đói.
- Đặt tiêu chí nghỉ việc bằng con số, trước khi cảm xúc kịp quyết định thay bạn. Thu nhập phụ bằng bao nhiêu phần lương, trong bao nhiêu tháng liên tiếp, nợ dưới mức nào — viết hẳn ra giấy.
- Chuẩn bị cho gia đình trước khi chuẩn bị cho thị trường. Người nhà không cần bạn hứa hẹn — họ cần thấy con số và kế hoạch. Tôi đã “trả lời” mẹ đẻ, mẹ chồng bằng chính những đơn hàng đều đặn suốt ba năm.
- Nếu bạn chưa biết bắt đầu việc bán hàng ngoài giờ từ đâu — tôi đã viết cuốn “Chỉ Việc Chi Tiết Cho Người Mới Bắt Đầu”: cầm tay chỉ việc từng bước, mỗi chương kèm một checklist (danh sách kiểm tra) để làm theo được ngay, kể cả khi bạn chỉ có vài tiếng buổi tối như tôi ngày trước. Bạn xem chi tiết sách tại đây.
Mười năm đi làm cho tôi cái nghề. Ba năm hai gánh cho tôi cái nền. Còn lá đơn xin nghỉ — nó chỉ là thủ tục cuối cùng của một quyết định đã chín.
Câu hỏi đúng trước khi viết đơn
Đừng hỏi “có nên nghỉ việc để kinh doanh không?”. Hãy hỏi: “ba chân trụ của mình đã dựng đến đâu rồi?”
Hỏi nhanh — đáp thật
Thu nhập từ bán hàng bằng bao nhiêu phần lương thì nghỉ được?
Tôi không đưa một con số chung, vì mỗi nhà một hoàn cảnh — nhà có hai nguồn thu nhập khác nhà chỉ có một, nhà có nợ khác nhà không nợ. Nguyên tắc thay thế: thu nhập từ kinh doanh phải ổn định qua nhiều tháng liên tiếp (không phải một tháng trúng lớn) và mức thấp nhất trong các tháng đó vẫn đủ chi tiêu tối thiểu của gia đình bạn. Với tôi, cột mốc còn khắt khe hơn: nợ phải vơi về mức an toàn đã, rồi mới tính.
Vừa đi làm vừa bán hàng, lấy đâu ra thời gian?
Thật lòng: lấy từ những thứ phải hy sinh — bớt xem điện thoại vô định, bớt tụ tập, ngủ muộn hơn. Nhưng có một điều tôi luôn giữ: không bán hàng trong giờ làm công ty. Vừa là giữ tử tế với nơi trả lương cho mình, vừa là phép thử — nếu chỉ với buổi trưa, buổi tối và cuối tuần mà việc bán vẫn không chạy nổi, thì nghỉ việc cũng không cứu được nó.
Lỡ nghỉ việc rồi kinh doanh thất bại thì sao?
Đây chính là lý do có chân trụ số 2. Nếu bạn nghỉ khi nợ đã nhẹ, có khoản dự phòng vài tháng chi tiêu, thì “thất bại” chỉ là quay lại đi làm — đau, nhưng đứng dậy được; kỹ năng bán hàng học được cũng chẳng mất đi đâu. Còn nếu nghỉ việc khi cả nhà trông vào một canh bạc, thất bại sẽ rất đắt. Tôi chờ ba năm chính là để mua lấy cái quyền được thất bại mà không sụp đổ.
Bạn đang ở chân trụ số mấy? Kể tôi nghe ở phần bình luận nhé.
Về tác giả: Tôi là Phan Duyên — chủ kho sỉ gia dụng An Khánh (Bắc Giang), người đồng hành khởi nghiệp cùng chị em phụ nữ. 10 năm làm quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm tại các công ty điện tử (2011–2021), khởi nghiệp online từ 2018 khi nhà đang gánh nợ hơn 400 triệu, nghỉ việc lập kho năm 2021. Đọc hành trình đầy đủ của tôi tại bài Phan Duyên là ai.
Cấu trúc kể chuyện trong bài tham khảo khung 7 thành phần của Phạm Thành Long.