Phan Duyên là ai?

Bạn đang cầm một số tiền nhỏ đến mức không dám gọi là vốn? Tám năm trước, tôi cũng vậy. Bài này không phải bản lý lịch — đây là chuyện thật của tôi, Phan Duyên, kể cho bạn như kể với một người bạn mới quen.

Gánh rau của mẹ và câu hỏi “định nấu món gì?”

Tôi là Phan Thị Hồng Duyên, sinh năm 1989 ở Bắc Giang. Tuổi thơ của tôi nằm sau một gánh rau — gánh rau mẹ tôi quẩy ra chợ mỗi sáng, nuôi cả nhà.

Từ năm lớp 6 tôi trông hàng phụ mẹ. Từng bị đuổi khỏi chỗ ngồi, từng ôm mặt khóc giữa chợ, từng sợ gặp bạn học. Rồi tôi học được một câu hỏi nhỏ: “Cô định nấu món gì ạ?” — hỏi để tư vấn đúng bó rau người ta cần. Gánh rau hết ế. Chuyện này tôi từng kể kỹ trong bài gánh rau ế tuổi thơ.

BÁN HÀNG TỪ NĂM LỚP 6

Bố tôi, và đống củi không ai chẻ

Bố tôi là giáo viên, nhưng rượu lấy đi của ông rất nhiều thứ. Có lần nhờ bố chẻ củi, bố nhận lời rồi đi uống rượu. Cuối cùng, tôi tự cầm rìu chẻ đống củi ấy — một mình.

Cũng đôi tay học trò đó tự nấu những nồi cám lợn to, tự bắc xuống, tự múc ra cho lợn ăn. Không ai dạy tôi bốn chữ “kỹ năng giải quyết vấn đề” — cuộc sống dạy: việc đến tay thì tự làm, tự xoay, tự xong. Tôi lớn lên với một bài học không ai giảng: đừng đặt cuộc đời mình vào tay người khác.

Thời sinh viên, một chị cùng phòng ký túc nói với tôi: “Em kể về mẹ rất nhiều, mà chưa bao giờ kể về bố.” Tôi đã im lặng rất lâu. Phải hơn hai mươi năm sau tôi mới kể được — bạn sẽ gặp lại chuyện này ở phần cuối.

BÀI HỌC TỰ LẬP ĐẦU ĐỜI

Mười năm áo nhà máy và mùa xuân hai niềm vui

Tốt nghiệp ĐH Nông nghiệp, tôi làm 10 năm ở công ty điện tử — kiểm soát chất lượng rồi R&D. Mười năm đó dạy tôi tính kỷ luật và con mắt soi chất lượng từng sản phẩm.

Tôi tin một điều đơn giản: đứng ở vị trí nào thì hết mình ở vị trí đó. Đứng chuyền kiểm hàng thì soi kỹ từng sản phẩm. Được giao dẫn chương trình tất niên thì tập nói trước gương — và tôi cầm mic hai năm liền. Làm phát triển sản phẩm thì làm đến nơi — công ty trao giấy khen nhân viên xuất sắc. Sau này tôi mới hiểu: khách hàng mua cái nết “hết mình” đó, chứ không mua chức danh.

Trên sân khấu tiệc tất niên công ty — nơi tôi từng dẫn chương trình hai năm liền, và nhận khen thưởng.

Giấy khen nhân viên gương mẫu, nỗ lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ — bộ phận Phát triển sản phẩm (12/2018).

Mùa xuân 2016 — hai niềm vui cùng lúc

Mùa xuân 2016, nhà tôi đón hai niềm vui cùng lúc: con trai đầu lòng chào đời, và em trai tôi — Phan Chí Trọng, học sinh THPT Lạng Giang số 1, Bắc Giang — thi đấu trên sóng VTV3 trong chương trình Đường lên đỉnh Olympia năm thứ 16: em giành vòng nguyệt quế trận tuần với 275 điểm, rồi vào tới trận thi Quý. Con còn đỏ hỏn, tôi không thể đến trường quay. Nhận tin em thắng, tôi chụp một bức ảnh con đang ngủ làm kỷ niệm. Hai niềm vui của nhà tôi nằm gọn trong một khung hình.

Hai chị em tôi cùng lớn lên từ gánh rau ấy của mẹ — em kém tôi 10 tuổi, và cái cách em học, em thi, nhắc tôi mỗi ngày rằng hoàn cảnh không quyết định mình đi được bao xa.

Tinh thần ấy giờ truyền sang thế hệ sau: con trai tôi vừa cùng mẹ lên nhận cúp tại kỳ thi toán trí tuệ PAMA Global lần thứ 22. Nhìn con ôm cúp đứng dưới sân khấu, tôi lại nhớ cảm giác nghe tin em trai chiến thắng năm nào.

Hai mẹ con nhận cúp tại PAMA Global lần thứ 22.

10 NĂM QC & R&D · SAMSUNG VỆ TINHEM TRAI: THÍ SINH OLYMPIA NĂM 16 (VTV)CON TRAI: CÚP PAMA GLOBAL 22

Một triệu đồng và hai chỉ vàng cưới

Năm 2018, nhà đang xây dở thì chồng tôi tai nạn lao động, gãy xương cổ chân, nằm gần một năm. Khoản nợ hơn 400 triệu đè xuống. Có đêm tôi ngồi đếm đi đếm lại số tiền còn lại trong ví: tròn 1 triệu đồng — toàn những tờ 10.000đ mới, để dành mừng tuổi Tết. Còn 15 ngày mới tới kỳ lương.

Tôi bán 2 chỉ vàng cưới mẹ cho, và quyết định: 1 triệu này không phải số tiền cuối cùng — nó là vốn khởi đầu. Tôi bán măng tây tươi, nem làng Ước Lễ — những thứ tôi tin chất lượng. Đăng bài trước, có khách mới đi lấy hàng, vì tôi sợ mất trắng. Ngày đi làm, chiều giao hàng, tối đăng bài.

Bà nội tâm sự với bà ngoại: “Em thấy hàng này con nó nhập về nhưng mới bán được vài cái.” Còn bố chồng tôi lặng lẽ dúi 3 triệu: “Con cứ lấy nhập hàng.” Tôi đi tiếp nhờ những điều như thế.

Những ngày đầu: ban ngày đi làm, tối tự đi giao hàng.

VỐN KHỞI ĐẦU: 1 TRIỆU ĐỒNG TIỀN LẺ

180.000 đồng ấm ức và chiếc cốc thiếu

Có lần lấy hàng bị thiếu một món 180.000đ — gần nửa ngày lương của tôi khi đó. Gọi cho chủ kho, nhận lại đúng một câu: “Không kiểm tra lại thì chịu.” Lần khác, bộ bình nước giao cho khách thiếu một chiếc cốc — kho cũng phủi tay.

Không phải vì 180 nghìn. Mà vì cách người ta phủi tay. Năm 2021 tôi nghỉ hẳn công ty, lập kho sỉ gia dụng An Khánh — và thiết kế nó ngược hẳn với những gì tôi từng phải chịu:

Một góc kho An Khánh hôm nay.

KHO SỈ AN KHÁNH · KIỂM HÀNG 2 LẦN

“Mình phải sống khác đi thôi”

Ba năm liền tôi lỡ hẹn với việc học — con ốm, giỗ bố, chồng bận. Ai cũng có một danh sách lý do như thế, đúng không? Đầu năm 2026, tôi quyết định không xếp hàng sau danh sách đó nữa. Hai vợ chồng cùng đi học 5 ngày ở Nha Trang.

Năm ngày thay đổi cách tôi nhìn chính mình

Năm ngày đó tôi khóc nhiều hơn năm năm trước cộng lại. Tôi hiểu ra sự lo xa của mẹ là ngôn ngữ yêu thương — tôi gọi điện xin lỗi mẹ ngay tại lớp, về nhà ôm mẹ thật chặt. Trên chuyến bay về, tôi kể cho chồng nghe “câu chuyện mới” về bố — lần đầu tiên trong gần 10 năm kết hôn, tôi thấy khoé mắt anh đỏ lên.

Và tôi không dừng ở 5 ngày ấy. Tôi đăng ký học tiếp IPS — chương trình kinh doanh trên internet — rồi tự làm những video, bài viết vụng về đầu tiên. Tôi học cả cách làm việc với AI (trí tuệ nhân tạo): ở tuổi 37, tôi ngồi “giao việc” cho trợ lý AI mỗi ngày — viết sách tặng khách, dựng trang web, soạn email — và duyệt từng con số, từng câu chữ như hồi còn làm kiểm soát chất lượng.

Quyết định “sống khác đi” — bắt đầu từ việc đi học.

Cuốn sổ ghi tên tôi — bằng chứng của một người quyết định học lại từ đầu.

ĐI HỌC LẠI Ở TUỔI 37HỌC IPS · LÀM VIỆC CÙNG AI MỖI NGÀY

Vì sao tôi cứ nhắc mãi chuyện phụ nữ khởi nghiệp

Vì tôi từng thấy mẹ tôi không có lựa chọn nào khác ngoài gánh rau. Vì tôi từng là người phụ nữ cầm 1 triệu tiền lẻ mà không dám gọi đó là vốn. Tôi muốn những phụ nữ giống mẹ tôi — và giống tôi ngày trước — có thêm một lựa chọn để tự chủ kinh tế.

Tôi không phải chuyên gia hoàn hảo. Nhưng người cần tôi giúp không cần chuyên gia hoàn hảo — họ cần một người đi trước một bước, nói thật cả điều được lẫn điều mất.

Hành trình đó là của riêng tôi, không phải lời hứa cho bạn. Tôi chỉ dám chắc một chuyện: bắt đầu nhỏ thì bạn không mất lớn.

Cùng các anh chị em học viên — đi học để đi xa hơn.

SỨ MỆNH: KẾT NỐI YÊU THƯƠNG

Một ngày của tôi bây giờ

Nợ đã trả hết. Chồng tôi không còn làm công việc nguy hiểm. Buổi sáng tôi chạy bộ 30 phút, tối đọc sách — cuốn về Jeff Bezos dạy tôi rằng không có giai đoạn nào trong đời là vô nghĩa: bán rau dạy tôi kiên trì, nhà máy dạy tôi kỷ luật, và những ngày khó dạy tôi thấu hiểu.

Tôi vẫn nấu ăn cho ba bố con, vẫn đi chợ, vẫn ham du lịch. Mỗi tuần tôi sinh hoạt cùng BNI — cộng đồng kết nối kinh doanh quốc tế — nơi tôi học cách làm ăn tử tế từ những doanh nhân đi trước. Và mỗi ngày tôi vẫn nhắc mình: Chấp nhận thử — chấp nhận sai — chấp nhận sửa — và tiến lên.

Thói quen mỗi ngày: vận động 30 phút ngoài trời.

Bên con — lý do để tôi cố gắng mỗi ngày.

Sinh hoạt cùng cộng đồng doanh nhân BNI — nơi tôi kết nối và học hỏi mỗi tuần.

CHẠY BỘ 30 PHÚT · ĐỌC SÁCH MỖI NGÀYTHÀNH VIÊN CỘNG ĐỒNG BNI