Khởi nghiệp khi gia đình phản đối — tôi đã đứng đúng ở chỗ ấy: nhà nợ hơn 400 triệu, cả nhà thấp thỏm, chỉ một người lặng lẽ tin tôi. Đây là chuyện thật của tôi và 3 triệu đồng của bố chồng.
Có một câu nói tôi nghe lỏm được mà nhớ đến tận bây giờ.
Bà nội mấy đứa nhỏ tâm sự với bà ngoại: “Em thấy hàng này con nó nhập về nhưng mới bán được vài cái.”
Không phải mắng. Không phải cấm. Chỉ là một câu lo lắng rất thật của hai người mẹ — mà nghe xong, tôi đứng sau cánh cửa, thấy tay mình run.
Vì lúc đó nhà tôi đang nợ hơn 400 triệu. Vì lúc đó tôi vừa liều nhập mấy món hàng đầu tiên. Và vì lúc đó, chính tôi cũng chưa dám chắc mình đúng.
Nếu bạn đang muốn bắt đầu bán hàng mà người thân can ngăn, bài này tôi viết cho bạn. Không phải để dạy bạn cãi lại gia đình. Mà để kể bạn nghe chuyện nhà tôi — và một tờ 3 triệu đồng đã thay đổi mọi thứ.
Khát khao của tôi lúc đó chỉ gói trong một chữ: thoát
Năm 2018, nhà tôi vừa xây nhà xong thì chồng tôi gặp tai nạn lao động. Gãy xương cổ chân. Gần một năm mới hồi phục.
Khoản nợ xây nhà cộng dồn lại: hơn 400 triệu đồng.
Lương tôi khi đó 12 triệu một tháng. Thu nhập chính của chồng — 20 triệu — tạm dừng theo cái chân của anh. Có thời điểm trong ví tôi chỉ còn khoảng 1 triệu đồng — là những tờ 10.000đ mới cứng tôi để dành mừng tuổi Tết — mà 15 ngày nữa mới tới kỳ lương.
Tôi không mơ giàu. Thật sự lúc đó tôi không dám mơ gì to tát.
Tôi chỉ khát khao một điều: có thêm một đồng nào hay đồng đó, để cái nhà này thở được. Để con tôi không thiếu hộp sữa. Để chồng tôi yên tâm dưỡng chân.
Vậy là tôi quyết định bán hàng online. Bắt đầu từ đúng 1 triệu đồng tiền mừng tuổi ấy — vừa là toàn bộ vốn liếng, vừa là toàn bộ lòng can đảm của tôi khi đó. (Chuyện những ngày đầu ấy tôi kể kỹ trong bài nợ hơn 400 triệu, chồng tai nạn và bài học lớn nhất.)
Nhưng cái khó nhất hoá ra không phải là tiền.
Rào cản không nằm ngoài chợ, mà nằm trong mâm cơm
Bạn biết cảm giác này không?
Mình chưa kịp sợ thị trường, thì đã phải đối diện với ánh mắt của người nhà.
Mẹ đẻ tôi lo. Mẹ chồng tôi cũng lo. Hai người mẹ — hai người thương tôi nhất trên đời — đều nhìn mấy thùng hàng trong góc nhà bằng con mắt thấp thỏm: lỡ tồn hàng thì sao, lỡ mất vốn thì sao, nhà đang nợ thế này…
Tôi không trách các bà. Chưa bao giờ trách.
Thế hệ của mẹ tôi, tiền là mồ hôi đổi bằng gánh rau, bằng ruộng lúa, bằng đàn lợn sau nhà. Bỏ tiền ra nhập một món hàng mà chưa biết ai mua — với các bà, đó không phải kinh doanh. Đó là đánh cược.
Và điều đáng sợ nhất của việc khởi nghiệp khi gia đình phản đối không phải là những lời can ngăn.
Mà là những lời ấy nói trúng nỗi sợ có sẵn trong đầu mình.
Ban ngày tôi vẫn đi làm ở công ty. Chiều về giao hàng. Tối ôm điện thoại đăng bài. Nhưng đêm nằm xuống, câu nói của hai bà cứ vang lên: “mới bán được vài cái…” Tôi tự hỏi: hay là mình sai thật? Hay là dừng lại, an phận đi làm, đến kỳ nhận lương cho lành?
Kẻ phản diện trong câu chuyện của tôi, nhìn kỹ lại, không phải mẹ đẻ hay mẹ chồng.
Kẻ phản diện là sự nghi ngờ — thứ mượn giọng nói của người thân để bào mòn mình mỗi ngày.
Rồi bố chồng tôi gọi tôi lại
Một ngày, bố chồng tôi gọi tôi lại.
Ông không hỏi tôi lãi bao nhiêu. Không hỏi hàng còn tồn mấy thùng. Ông đưa tôi 3 triệu đồng, và nói một câu ngắn thôi:
“Con cứ lấy nhập hàng.”
Ba triệu đồng. Với nhiều người bây giờ, có thể chỉ là một bữa liên hoan. Nhưng với tôi lúc đó, nó lớn hơn mọi con số.
Vì nó không phải tiền. Nó là niềm tin.
Trong căn nhà đang nợ hơn 400 triệu, giữa những ánh mắt thấp thỏm, có một người đàn ông ít nói chọn đứng về phía con dâu. Không phân tích. Không điều kiện. Chỉ là: bố tin con làm được.
Ba dòng tôi ghi trong sổ tối hôm ấy
Tối hôm đó tôi khóc. Khóc xong thì mở sổ ra, ghi lại ba dòng mà sau này thành nguyên tắc sống còn của tôi:
- Không lấy sự ủng hộ của cả nhà làm điều kiện để bắt đầu. Chỉ cần một người tin mình — mà người đầu tiên phải là chính mình.
- Trả lời nỗi lo của gia đình bằng cách làm, không phải bằng cách cãi. Các bà sợ tồn hàng? Vậy tôi phải học cách bán mà không ôm hàng.
- Giữ số vốn liều ở mức cả nhà chịu đựng được. Tôi bắt đầu với 1 triệu, thêm 3 triệu của bố — mất hết cũng đau, nhưng không chết.
Ba dòng đó, sau này tôi mới biết, chính là bộ khung của cách khởi nghiệp từ con số 0 mà tôi vẫn chia sẻ với các chị em bây giờ. Tôi đã viết lại toàn bộ, từng bước một, trong cuốn sách nhỏ “Khởi Nghiệp Bán Hàng Từ Con Số 0” — bạn có thể tải về miễn phí tại đây. Đó là những gì tôi ước có ai đưa cho mình vào năm 2018.
Tôi đã “trả lời” gia đình bằng cách nào
Có 3 triệu của bố, tôi không nhập ào ạt cho sướng tay. Ngược lại, tôi làm chậm hơn — nhưng chắc hơn.
Thứ nhất, tôi chỉ bán thứ mình dám đặt tay lên ngực nói là tốt. Những món đầu tiên tôi bán là măng tây tươi và nem tươi làng Ước Lễ — đồ ăn tôi tin bằng chính con mắt nghề kiểm soát chất lượng học được trong nhà máy. Bán thứ mình tin, lời giới thiệu tự nhiên có sức nặng.
Thứ hai, tôi đăng bài trước, có khách đặt mới đi lấy hàng. Không ôm. Không trữ. Món nào thấy khách hỏi đều đặn, bán chạy thật, tôi mới dám nhập sẵn vài cái. Cách này chậm, cực — chiều nào tôi cũng tất tả đi gom hàng rồi đi giao — nhưng nó giải đúng nỗi sợ “tồn hàng mất vốn” của hai bà.
Thứ ba, tôi cho gia đình thấy con số thật. Bán được đơn nào, tôi kể. Lỗ chuyến nào, tôi cũng kể. Dần dần, những bữa cơm bớt tiếng thở dài. Mẹ chồng tôi bắt đầu phụ tôi xếp hàng vào túi. Mẹ đẻ tôi thỉnh thoảng lại hỏi: “Hôm nay được mấy đơn rồi con?”
Bạn thấy không — gia đình phản đối, phần lớn không phải vì họ không thương mình.
Họ phản đối vì họ chưa nhìn thấy. Việc của mình không phải là thuyết phục bằng lời. Việc của mình là làm cho họ thấy.
Kết quả — và một sự thật tôi muốn nói rõ
Từ 1 triệu đồng tiền mừng tuổi và 3 triệu đồng của bố chồng, tôi đi từng bước: 2018 bán online sau giờ làm, 2019 có tệp khách mẹ bỉm sữa, 2021 tôi nghỉ hẳn công việc 10 năm ở công ty để lập kho sỉ An Khánh.
Hôm nay, tôi đã giúp hơn 400 khách hàng của kho bắt đầu bán hàng từ 0 vốn và 0 kinh nghiệm. Khoản nợ hơn 400 triệu năm nào đã trả xong.
Nhưng tôi muốn nói rõ điều này, vì tôi không muốn bạn đọc xong lại ảo tưởng: đó là kết quả của 8 năm, không phải 8 tuần. Con số của tôi là câu chuyện của riêng tôi — với hoàn cảnh của tôi, sự may mắn của tôi, và rất nhiều buổi chiều giao hàng mưa rét của tôi. Nó không phải lời hứa rằng bạn cứ làm theo là được như vậy.
Điều tôi dám chắc chỉ có một: nếu năm đó tôi dừng lại vì những lời can ngăn, thì hôm nay tôi vẫn ngồi đúng chỗ cũ, với nỗi lo cũ.
Nếu bạn đang khởi nghiệp khi gia đình phản đối
Tôi không khuyên bạn bỏ ngoài tai lời gia đình. Ngược lại, hãy lắng nghe cho kỹ — trong mỗi lời can ngăn có một rủi ro thật mà mình cần xử lý.
Từ chuyện nhà mình, tôi rút ra mấy điều gửi bạn:
- Tách “nỗi lo” ra khỏi “sự phản đối”. Mẹ tôi không phản đối tôi bán hàng — mẹ sợ tôi mất vốn. Giải được nỗi sợ đó (bán không ôm hàng, vốn nhỏ), sự phản đối tự nhỏ lại.
- Bắt đầu bằng số tiền mà mất đi cả nhà vẫn ăn ngủ được. Đừng vay nóng, đừng dốc hết tiết kiệm để chứng minh bản thân. Nhà đang khó mà liều to, gia đình phản đối là đúng chứ không sai.
- Đừng đòi cả nhà tin mình ngay. Niềm tin đến sau kết quả, dù là kết quả nhỏ xíu — vài đơn hàng đầu tiên của tôi đã đổi được câu hỏi “sao con dại thế” thành “hôm nay được mấy đơn”.
- Tìm lấy một người tin mình. Có thể là bố chồng như tôi. Có thể là một người chị đi trước. Một người thôi cũng đủ làm chỗ dựa cho những đêm nghi ngờ.
- Và nếu chưa có ai — thì để tôi làm người đó. Tôi đã gom toàn bộ những bước đi đầu tiên của mình vào cuốn “Khởi Nghiệp Bán Hàng Từ Con Số 0”, tải miễn phí tại đây. Đọc xong, ít nhất bạn sẽ biết mình nên bắt đầu từ đâu để không phải liều như tôi ngày đó.
Điều tôi giữ lại cho riêng mình
Bố chồng tôi không bao giờ nhắc lại chuyện 3 triệu ấy. Nhưng tôi thì nhắc mãi.
Vì tôi hiểu: đôi khi, một người dám tin — đúng lúc — đáng giá hơn mọi số vốn trên đời.
Hỏi nhanh — đáp thật
Có nên giấu gia đình để âm thầm kinh doanh không?
Tôi không chọn cách đó, và cũng không khuyên bạn chọn. Giấu được một tháng, không giấu được một năm — mà lúc lộ ra, cái mất lớn nhất là lòng tin, thứ khó gây dựng lại hơn cả vốn. Cách của tôi: không xin phép từng việc, nhưng cũng không giấu. Làm nhỏ, làm thật, và chủ động kể cả chuyện được lẫn chuyện chưa được. Người thân sợ nhất là cảm giác bị qua mặt, chứ không phải sợ mình bán hàng.
Gia đình phản đối gay gắt, giải thích mãi không được thì sao?
Thì ngừng giải thích. Nói thêm một câu lúc đó chỉ thêm một câu cãi nhau. Hạ quy mô xuống mức không ai phải lo — vốn nhỏ hơn, hàng ít hơn, không đụng đến tiền chung của gia đình — rồi để thời gian và những đơn hàng thật nói thay mình. Nhà tôi cũng chỉ thật sự yên tâm sau nhiều tháng nhìn tôi vừa đi làm vừa bán đều đặn, chứ không phải sau bất kỳ lời hứa nào của tôi.
Cần bao nhiêu vốn để bắt đầu mà không làm cả nhà thấp thỏm?
Không có con số đúng cho mọi nhà — nhưng có một phép thử đúng cho mọi nhà: số tiền mà nếu mất hết, bữa cơm gia đình bạn vẫn diễn ra bình thường. Với tôi năm 2018, đó là 1 triệu đồng. Vượt qua con số đó, nỗi lo của người thân là chính đáng — và mình nên nghe.
Còn bạn? Người thân của bạn đang nói gì về dự định của bạn — và bạn định trả lời họ bằng lời nói, hay bằng hành động?
Về tác giả: Tôi là Phan Duyên — chủ kho sỉ gia dụng An Khánh (Bắc Giang), người đồng hành khởi nghiệp cùng chị em phụ nữ. Tôi bán hàng từ năm lớp 6 bên gánh rau của mẹ, làm 10 năm quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm (nghiên cứu & phát triển sản phẩm) tại các công ty điện tử, khởi nghiệp online năm 2018 khi đang gánh khoản nợ hơn 400 triệu. Đọc hành trình đầy đủ của tôi tại bài Phan Duyên là ai.
Cấu trúc kể chuyện trong bài tham khảo khung 7 thành phần của Phạm Thành Long.