Có một câu các cụ để lại mà tôi nghe từ bé: “phi thương bất phú” — không buôn bán thì khó mà khá lên được.
Nhưng cũng chính ở quê tôi, lại tồn tại song song một định kiến ngược hẳn: đi buôn là ham tiền, là “mua rẻ bán đắt”, là kém sang. Nhà nào có con học hành tử tế mà đi bán hàng, kiểu gì cũng có người chép miệng.
Hai cái câu ấy đánh nhau trong đầu tôi suốt nhiều năm. Và tôi đoán, nếu bạn đang đọc bài này, có khi chúng cũng đang đánh nhau trong đầu bạn.
Gánh rau của mẹ tôi có “ham tiền” không?
Mỗi lần nghe ai nói “buôn bán là ham tiền”, tôi lại nghĩ đến mẹ.
Mẹ tôi trồng rau, gánh ra chợ bán đến 6 giờ tối mới về, mùa vụ có khi 7-8 giờ. Từng bó rau của mẹ nuôi hai chị em tôi ăn học thành người. Người mua được mớ rau tươi, mẹ được đồng tiền lương thiện — ai thiệt trong cuộc mua bán ấy? Chẳng ai cả. Cả hai bên cùng được.
Lớn lên tôi mới gọi được tên điều đó: buôn bán, tự nó, là một cuộc trao đổi giá trị. Người bán trao món hàng người ta cần, nhận về đồng tiền xứng đáng. Nó lương thiện y như cấy lúa hay dạy học.
Vậy cái “ham tiền, rẻ rúng” mà người đời chép miệng là từ đâu ra? Từ những người bán không tử tế — bán hàng giả, nói quá công dụng, cân điêu. Định kiến ấy đúng với cách bán xấu, chứ không đúng với nghề bán. Đừng vì vài người đi sai đường mà kết luận con đường ấy xấu.
“Phi thương bất phú” — nhưng phải đủ cả vế sau
Tôi tin câu “phi thương bất phú” — chính đời tôi là một lát cắt của nó: nhà từng nợ hơn 400 triệu, và con đường đưa gia đình tôi ra khỏi khoản nợ ấy đi qua việc bán hàng, từng đơn một, trong nhiều năm.
Nhưng tôi luôn nói đủ cả vế sau, nhất là với các chị em mới bắt đầu: bán gì cũng được — miễn là bán thứ người ta thật sự cần, và bán tử tế. Thiếu vế này, buôn bán mới thành thứ đáng bị chép miệng.
Và cũng xin nói thẳng một sự thật, vì đây là chuyện tiền bạc: buôn bán không phải phép màu. Có lúc ế. Có lúc nản. Cần học, cần kiên trì. “Phú” trong câu của các cụ, với tôi, trước hết là đủ — đủ trang trải, đủ tự chủ, đủ để không phải ngửa tay — rồi mới nói đến chuyện xa hơn. Ai hứa với bạn con đường tắt, người đó không tử tế với bạn rồi.
Người tử tế càng nên buôn bán
Đến đây, tôi muốn lật lại câu hỏi ở tiêu đề: người tử tế có nên buôn bán không?
Câu trả lời của tôi sau 25 năm gắn với việc bán hàng — từ ngày trông gánh rau cho mẹ đến hôm nay quản kho sỉ với hàng nghìn mã hàng: người tử tế càng nên buôn bán. Vì mỗi người tử tế bước vào nghề này là thêm một người bán thật, giá thật, tư vấn thật — và bớt đi một khoảng trống cho người làm ăn chụp giật.
Khách của tôi phần nhiều là công nhân, mẹ bỉm ở Bắc Giang. Họ mua được món hàng giá hợp lý mà chất lượng tốt, họ vui, họ quay lại. Niềm vui đó của khách — tôi nói thật — là phần “lãi” khiến tôi yêu nghề này, bên cạnh đồng tiền xứng đáng với công sức mình. Tôi kể kỹ hơn trong bài bán hàng là trao giá trị.
Còn nếu bạn đang đứng đúng chỗ tôi từng đứng — tin rằng “phi thương bất phú” nhưng vẫn vướng cái định kiến “đi buôn” trong chính đầu mình — tôi viết một cuốn sách nhỏ tặng bạn, kể trọn con đường tôi gỡ từng lớp định kiến ấy: “Con Đường Từ Nợ 400 Triệu Đến Tự Chủ Tài Chính”.
👉 NHẬN EBOOK MIỄN PHÍ TẠI ĐÂY — để lại email là sách về hộp thư của bạn.
Các cụ nói đúng một nửa: phi thương bất phú. Nửa còn lại, thế hệ mình phải tự nói thêm: thương mà tử tế — thì không chỉ phú, mà còn đáng tự hào.
Về tác giả: Tôi là Phan Thị Hồng Duyên — chủ kho sỉ gia dụng An Khánh (Bắc Giang), người đồng hành cùng hơn 400 khách hàng bắt đầu bán hàng: không vốn, không kinh nghiệm, không ôm hàng. Đọc hành trình của tôi tại Phan Duyên là ai.