Học kỹ năng mới khi có hai con nhỏ và một kho hàng — nghe như nhiệm vụ bất khả thi. Vậy mà mấy năm nay tôi vẫn học đều, nhờ 3 nguyên tắc rất đời thường dưới đây.
Câu tôi hay được hỏi nhất dạo gần đây không phải về bán hàng. Mà là: “Chị lấy đâu ra thời gian mà học lắm thế?”
Hỏi cũng phải. Tôi có hai con nhỏ, một kho hàng phải vận hành mỗi ngày. Và một danh sách việc không bao giờ hết. Nhưng mấy năm nay tôi vẫn học đều. Học bán hàng, học viết, học đọc sách mỗi ngày, tập chạy bộ. Gần đây nhất, ở tuổi 37, tôi học dùng trí tuệ nhân tạo (AI) từ con số 0. Chỉ trong 4 ngày đầu, tôi đã dựng được website, viết được sách điện tử cho riêng mình. (Bốn ngày đó tôi kể chi tiết trong bài 4 ngày học AI cùng thầy Phạm Thành Long).
Bí mật của tôi không phải là “có nhiều thời gian hơn bạn”. Là ba nguyên tắc nhỏ dưới đây — bạn bận đến đâu cũng áp được.
Nguyên tắc 1: Học đến đâu, thực hành đến đó — không để kiến thức “qua đêm”
Đây là câu cửa miệng của tôi, và nó nghiêm túc hơn một khẩu hiệu.
Người bận rộn không có thời gian học hai lần. Mà kiến thức chỉ nghe, chỉ ghi chép rồi cất đi — sau ba ngày là như chưa học. Nên tôi tự đặt luật. Học được điều gì hôm nay, phải dùng nó vào việc thật trong ngày hôm đó hoặc hôm sau.
Học được cách viết bài bán hàng? Tối đó đăng luôn một bài lên trang của mình — vụng cũng đăng. Học được một thao tác AI mới? Dùng ngay vào việc kho đang cần: soạn mô tả sản phẩm, viết tin nhắn tư vấn. Cái vụng về của lần làm đầu tiên chính là học phí rẻ nhất. Nó rẻ hơn nhiều so với “để hiểu kỹ đã rồi làm”. Vì cái “rồi” đó thường không bao giờ đến.
Nhìn lại, tôi học kiểu này từ bé mà không biết. Hồi lớp 6 trông gánh rau cho mẹ, có ai dạy tôi bán hàng đâu. Tôi quan sát các cô bán đắt hàng ở chợ rồi thử làm theo ngay buổi đó. Sai thì sửa buổi sau. Sau này đi làm công ty, được giao dẫn chương trình tất niên, tôi cũng học kiểu đó. Xem người dẫn giỏi, ghi lại, tập, rồi lên sân khấu thật. Hoá ra người bận có một lợi thế ngầm: vì không có thời gian học lý thuyết dài dòng, mình buộc phải học bằng việc thật — mà học bằng việc thật lại là cách nhớ lâu nhất.
Nguyên tắc 2: Bắt đầu đủ nhỏ để không cần “quyết tâm”
Tôi nghiệm ra: kế hoạch học của người bận rộn chết vì tham, không chết vì lười.
Đặt mục tiêu đọc sách 1 tiếng mỗi tối — được ba hôm, con ốm một trận là đứt, rồi bỏ hẳn vì “đằng nào cũng lỡ”. Còn tôi đặt kiểu khác: đọc sách mỗi ngày, hôm nào bận quá thì vài trang cũng tính. Nghe chẳng có gì oai, nhưng nó sống được qua mùa con ốm, mùa hàng về dồn dập — và cứ thế thành nếp mấy năm nay.
Chạy bộ cũng vậy. Tôi tập chạy khoảng 30 phút mỗi ngày, và khi đăng ký giải chạy ở Hà Nội tháng 10 này, tôi chọn cự ly 5km — cự ly dành cho người mới bắt đầu. Có người hỏi sao không đăng ký cao hơn cho “ra tấm ra món”. Tôi nghĩ ngược lại: mục tiêu vừa sức mới là mục tiêu mình sẽ hoàn thành. Hoàn thành xong, tự khắc muốn nấc tiếp theo. Còn mục tiêu quá tầm chỉ cho mình một lý do chính đáng để bỏ cuộc sớm.
Học kỹ năng mới y hệt: đừng đăng ký “thành thạo trong 30 ngày”. Hãy hứa với mình 15 phút mỗi ngày — nhỏ đến mức không cần quyết tâm cũng làm được. Đều đặn thắng cố sức, tôi tin câu đó bằng cả nếp sống của mình.
Nguyên tắc 3: Chọn kỹ năng theo việc đang cần, không theo phong trào
Thời gian của mẹ hai con là thời gian đi vay — vay của giấc ngủ, của phút nghỉ trưa. Đã vay thì phải đầu tư chỗ sinh lời, không rải vốn theo phong trào.
Nên trước khi học gì, tôi hỏi một câu: “Kỹ năng này giải quyết việc gì tôi đang vướng NGAY BÂY GIỜ?” Tôi học AI không phải vì nó đang “hot”, mà vì tôi đang vướng thật: một mình không viết kịp bài, không làm kịp tài liệu cho khách và đại lý. Học xong dùng được ngay, cái được nhìn thấy ngay — và chính cái được ấy nuôi động lực học tiếp, không cần ai thúc.
Ngược lại, kỹ năng nào chưa gắn với việc thật, tôi ghi vào sổ chờ — không học vội. Không phải nó vô ích, mà vì học thứ chưa dùng ngay thì quên ngay, phí đúng phần thời gian đi vay kia.
Một điều nói thật để bạn không hiểu lầm: cũng có hôm tôi thức gần trắng đêm làm cho xong việc mình mê. Nhưng đó là ngoại lệ của những dịp đặc biệt, không phải công thức — và tôi không khuyên bạn lấy sức khoẻ ra đổi. Đường học của người bận rộn là đường dài; 15 phút mỗi ngày trong một năm đi xa hơn ba đêm trắng trong một tuần.
Bắt đầu từ đâu tối nay?
Chọn MỘT kỹ năng đang chặn việc kiếm thêm thu nhập của bạn — với nhiều chị em tôi quen, đó là “viết bài bán hàng” hoặc “chọn hàng để bán”. Hẹn mình 15 phút mỗi tối. Học điều gì, dùng ngay vào hôm sau.
Còn nếu bạn muốn một lộ trình đã xếp sẵn từng việc — học đến đâu làm đến đó đúng nghĩa đen, mỗi chương kết thúc bằng một việc cụ thể — tôi viết cuốn “Chỉ Việc Chi Tiết Cho Người Mới Bắt Đầu” theo đúng tinh thần ấy, từ kinh nghiệm 8 năm bán hàng online của mình. Xem chi tiết sách tại đây. Còn chuyện vì sao tôi dám rời công việc ổn định để đi con đường này, tôi kể trong bài nghỉ việc để kinh doanh.
Hỏi nhanh — đáp thật
Em học trước quên sau, có phải em không có khiếu học không?
Không phải khiếu — là cách học. Kiến thức không dùng thì não coi là đồ thừa, ai cũng quên như nhau. Bạn thử đổi: mỗi lần học xong, làm ngay MỘT việc thật bằng thứ vừa học, rồi xem sau một tuần còn nhớ không. Tôi 37 tuổi mới học AI, trước đó chưa từng đụng — nhớ được là nhờ ngày nào cũng dùng, không phải nhờ trí nhớ tốt.
Con nhỏ hay quấy, 15 phút mỗi ngày cũng khó thì sao?
Thì đừng tìm 15 phút liền mạch — tìm 3 lần 5 phút. Tôi từng học qua điện thoại lúc chờ đón con, lúc ngồi canh nồi cơm. Vụn vặt thật, nhưng cộng dồn một tháng là mấy tiếng học. Người bận không có thời gian đẹp — chỉ có thời gian tận dụng. Và đừng quên phe mình: nhà tôi, chồng và ông bà luôn sẵn lòng trông con thêm một lúc khi biết tôi đang học điều tử tế. Nói cho gia đình biết mình đang học gì, để làm gì — người thương mình sẽ giữ giúp mình khoảng thời gian ấy.
Về tác giả: Tôi là Phan Duyên — chủ kho sỉ gia dụng An Khánh (Bắc Giang), người đồng hành khởi nghiệp cùng chị em phụ nữ. Tôi bán hàng từ năm lớp 6 bên gánh rau của mẹ, 10 năm làm quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm (nghiên cứu & phát triển sản phẩm) tại các công ty điện tử, khởi nghiệp online năm 2018 từ 1 triệu đồng tiền mừng tuổi. Đọc hành trình đầy đủ của tôi tại bài Phan Duyên là ai.