Đọc chuyện phụ nữ khởi nghiệp trên mạng, bạn sẽ gặp đi gặp lại một mô-típ. Bị nhà chồng khinh, bị chồng xem thường, uất quá nên vùng lên làm giàu để “cho họ sáng mắt ra”.
Những câu chuyện ấy có thể là thật với ai đó. Nhưng động lực khởi nghiệp không chỉ có một kiểu. Hôm nay tôi muốn kể một chuyện ngược lại: chuyện của tôi. Và tôi kể nó cho những bạn đang lấn cấn một câu hỏi ít ai nói ra: “Mình được yêu thương, chẳng ai chèn ép mình cả… vậy mình lấy tư cách gì mà khát khao nhiều hơn?”
Tôi là một người phụ nữ được yêu thương
Nói thật lòng, không khiêm tốn cũng không tô vẽ: tôi chưa từng cảm thấy bị ai trong gia đình coi thường.
Mẹ tôi rất yêu tôi. Cả tuổi thơ tôi là hình ảnh mẹ gánh rau nuôi hai chị em ăn học. Đến giờ, hai mẹ con vẫn có thể ngồi nói chuyện với nhau hàng giờ như ngày bé.
Chồng tôi rất yêu và tôn trọng tôi. Những quyết định lớn nhỏ trong nhà, anh đều nghe tôi nói hết rồi mới bàn. Anh là người ít nói, nhưng chưa bao giờ tôi phải nói to trong nhà mình để được lắng nghe.
Bố mẹ chồng tôi cũng vậy. Ngày tôi mới tập tành bán hàng, nhà đang nợ. Chính bố chồng tôi lặng lẽ đưa tôi 3 triệu đồng. “Con cứ lấy nhập hàng.” Ba triệu ấy tôi nhớ đến già. Không phải vì số tiền, mà vì nó nghĩa là: bố tin con. (Chuyện những ngày người lớn trong nhà lo lắng cho tôi, tôi kể kỹ trong bài khởi nghiệp khi gia đình lo lắng, phản đối. Giờ đọc lại, tôi thấy cái “phản đối” ấy cũng là một dạng yêu thương. Các mẹ sợ tôi mất vốn, sợ tôi khổ.)
Vậy đó. Không có nhân vật phản diện nào trong nhà tôi cả.
Nhưng tôi vẫn có một nỗi buồn
Nỗi buồn của tôi không đến từ người khác. Nó đến từ chính tôi.
Tôi buồn khi năng lực của mình chưa đủ để với tới cuộc sống tốt đẹp hơn cho những người tôi thương. Và chưa đủ để giúp được nhiều người.
Năm 2018, khi chồng nằm nhà với cái chân gãy, khoản nợ hơn 400 triệu treo trên đầu. Không ai trách tôi cả. Nhưng tôi nhìn mẹ, nhìn chồng, nhìn con. Tôi thấy rõ khoảng cách giữa cuộc sống mình muốn dành cho họ với cái mình làm được lúc đó. Khoảng cách ấy không ai chỉ vào mặt tôi — tôi tự thấy. Và nó buồn theo một kiểu rất riêng. Buồn vì thương mà chưa lo được, chứ không phải tủi vì bị xem nhẹ.
Cả bây giờ cũng vậy. Kho hàng đã chạy, nợ đã trả xong. Nhưng mỗi lần gặp một chị nhắn “em muốn bán hàng mà không biết bắt đầu từ đâu” — tôi lại chạm đúng nỗi buồn cũ: mình mới giúp được ít người quá. Nhiều phụ nữ giống mẹ tôi ngày xưa, giống tôi năm 2018, vẫn đang loay hoay ngoài kia.
Động lực từ yêu thương khác gì động lực từ tổn thương?
Tôi ngẫm mãi và thấy khác nhau ở một chỗ quan trọng.
Động lực từ tổn thương là chạy trốn khỏi một thứ: chạy khỏi ánh mắt khinh rẻ, khỏi lời chê bai. Nó bùng rất mạnh — nhưng người chạy trốn thì hay ngoái lại. Đích đến của họ do người khác đặt: “cho họ thấy”, “cho họ sáng mắt”.
Động lực từ yêu thương là chạy về phía một thứ: về phía cuộc sống mình muốn cho gia đình, về phía những người mình muốn giúp. Nó không ồn ào, không có ai để “trả đũa”. Nhưng nó bền — vì đích đến do chính mình đặt, và những người mình thương thì mỗi ngày đều ở đó, nhắc mình lý do bắt đầu.
Cho nên nếu bạn đang được yêu thương mà vẫn khao khát nhiều hơn — đừng thấy có lỗi, cũng đừng nghĩ mình thiếu “câu chuyện” để bắt đầu. Bạn không cần một kẻ ác trong đời mới có quyền cố gắng. Muốn giỏi hơn chính mình hôm qua, muốn cho con một tuổi thơ đủ đầy hơn, muốn một ngày giúp lại những người như mẹ mình — chừng đó là quá đủ tư cách rồi.
Tôi làm gì với nỗi buồn “năng lực chưa đủ”?
Tôi không ngồi buồn — tôi coi nó như cái thước. Thước đo chỉ ra khoảng cách, thì việc của mình là rút ngắn khoảng cách, mỗi ngày một chút:
- Thiếu kỹ năng thì học. 37 tuổi tôi vẫn đi học như học sinh: học bán hàng, học viết, gần đây học cả trí tuệ nhân tạo (AI) để làm việc nhanh hơn. Học đến đâu, thực hành đến đó.
- Chưa giúp được nghìn người thì giúp một người. Một chị đại lý mới được tôi hướng dẫn đăng bài, chọn hàng — với tôi đó là một bước rút ngắn khoảng cách, không cần chờ “đủ tầm” mới bắt đầu cho đi.
- Biến trải nghiệm thành thứ trao được. Tôi viết blog này, viết sách, kể cả những chuyện thất bại — vì trải nghiệm giữ trong đầu thì chỉ mình dùng, viết ra thì người sau đi nhanh hơn mình. (Vì sao tôi tin phụ nữ nên có kinh tế của riêng mình, tôi viết ở bài phụ nữ tự chủ kinh tế.)
Nếu bạn cũng đang đứng ở vạch xuất phát với một nỗi khát khao “vô cớ” như tôi — không ai ép, không ai khinh, chỉ là mình muốn đời mình rộng hơn — tôi có một món quà nhỏ: cuốn sách “Khởi Nghiệp Bán Hàng Từ Con Số 0” tôi viết cho đúng những người như bạn, tải miễn phí tại đây.
Hỏi nhanh — đáp thật
Không có áp lực, không bị dồn ép — liệu có đủ “lửa” để theo đến cùng không?
Theo trải nghiệm của tôi: lửa từ cơn giận cháy to nhưng chóng tàn; lửa từ yêu thương như bếp than — nhỏ mà giữ nhiệt rất lâu. Gần 8 năm bán hàng online, thứ kéo tôi dậy những hôm nản không phải là “phải chứng minh cho ai đó”, mà là bữa cơm gia đình mình muốn giữ và những người mình đã hứa đồng hành. Bạn cứ yên tâm: lửa ấy đủ.
Nhà em cũng thương em nhưng không tin việc em làm, thì sao?
Lo lắng và coi thường là hai thứ khác nhau — đừng dán nhầm nhãn. Người thương bạn mà chưa tin việc bạn làm, họ cần bằng chứng nhỏ, không cần lời hứa to: một đơn hàng đầu tiên, một tháng làm đều đặn, một cuốn sổ ghi chép tử tế. Bố chồng tôi tin tôi trước cả khi tôi có gì để chứng minh, nhưng chính những đơn hàng nhỏ đều đặn mới giữ niềm tin ấy lớn dần. Hãy để kết quả nói chuyện với gia đình thay bạn — nó thuyết phục hơn mọi lời cãi.
Về tác giả: Tôi là Phan Duyên — chủ kho sỉ gia dụng An Khánh (Bắc Giang), người đồng hành khởi nghiệp cùng chị em phụ nữ. Tôi bán hàng từ năm lớp 6 bên gánh rau của mẹ, 10 năm làm quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm (nghiên cứu & phát triển sản phẩm) tại các công ty điện tử, khởi nghiệp online năm 2018 từ 1 triệu đồng tiền mừng tuổi. Đọc hành trình đầy đủ của tôi tại bài Phan Duyên là ai.