Bạn có đang cầm điện thoại trên tay, nhìn kho hàng còn đầy, rồi lặng lẽ tự hỏi: hay là mình dừng lại?
Đơn ít.
Người mua thưa dần.
Xung quanh, hết nhà này đến nhà khác lặng lẽ nghỉ buôn, chẳng ai nói với ai một tiếng.
Có một em gắn bó với tôi từ những ngày đầu. Hôm trước em nhắn cho tôi một câu, cụt lủn, đúng cái kiểu người ta chỉ nhắn khi đã mệt thật.
“Giờ bán lẹt đẹt lắm chị.”
Tôi nhắn lại cho em một câu. Và hôm nay, tôi kể cho bạn nghe câu đó.
Nhưng trước khi tới câu ấy, tôi muốn nói với bạn một điều mà có lẽ, giữa lúc rối bời này, bạn đang quên mất.
Điều bạn thật sự muốn không phải là hai chữ “bán chạy”
Tôi ngồi rất lâu, nghĩ về em.
Và tôi nhận ra: cái em muốn, sâu thẳm bên trong, không phải là giàu nhanh.
Bạn cũng vậy thôi.
Bạn không mơ một sớm mai thức dậy thành người có tiền tỷ. Điều bạn mong, giản dị hơn thế nhiều, là được đi tiếp mà không gục xuống giữa đường.
Bạn muốn tự chủ. Muốn tự mình đứng được trên đôi chân mình, không phải ngửa tay hỏi ai.
Bạn muốn mỗi tháng có thêm vài triệu. Để đóng học cho con. Để cầm hộp sữa lên mà không phải lật đật lật lại xem giá.
Và sâu hơn cả những con số ấy, có một điều bạn muốn mà ít khi gọi thành tên: bạn muốn có một ai đó đã đi trước, đã lội qua chỗ khó, và không quay lưng bỏ rơi bạn đúng lúc bạn khó nhất.
Không phải hai chữ “bán chạy”.
Không phải một cú may mắn từ trên trời rơi xuống.
Mà là được đi tiếp — chậm cũng được — miễn là không phải dừng.
Tôi hiểu điều đó đến tận xương. Vì tôi cũng từng đứng đúng chỗ bạn đang đứng bây giờ, tay ôm con, mắt nhìn màn hình, lòng thì trống rỗng.
Bán hàng online ế ẩm: cái làm mình gục không phải là ế
Thị trường đang đi xuống. Cái này thì ai buôn bán cũng cảm được, không cần ai nói.
Đơn về nhỏ giọt. Đăng một bài mà như đứng giữa cánh đồng nói vọng vào chỗ không người, chẳng có tiếng vọng nào đáp lại.
Nhưng bạn có để ý không?
Cái làm mình mệt nhất, thật ra, không phải là ế.
Ế thì gồng được. Ế vài hôm, mình vẫn tự nhủ được, kiểu “thôi mai lại khác, đợt này chỉ là đợt trũng”. Cái ế nó nằm ở túi tiền, mà túi tiền thì mình còn cãi lại được.
Cái thật sự làm mình gục là khi ngẩng lên nhìn quanh, thấy người ta lần lượt buông tay.
Nhà bên cạnh nghỉ. Người quen thu nhỏ lại, bỏ bớt mặt hàng. Có người bỏ hẳn, xoá luôn cả trang bán.
Rồi tự nhiên mình thấy lạnh sống lưng. Thấy hình như trên cái con đường này chỉ còn mỗi mình đang cố. Và cái ý nghĩ độc địa ấy len vào, rất khẽ thôi: hay là mình sai? Hay chỉ có mình mình ngốc, cố đấm ăn xôi?
Em tôi nhắn tiếp một câu. Tôi đọc xong, đặt điện thoại xuống, lặng đi một lúc.
“Em không có sự lựa chọn khác. Con thì không bỏ được, nghề khác thì cũng không biết làm gì.”
Bạn đọc lại câu đó thêm một lần đi.
Đằng sau lưng em là một đứa con. Không có đường lùi, cũng chẳng có cửa ngách nào để rẽ.
Phần lớn phụ nữ chúng mình bước vào kinh doanh không phải vì một đam mê gì to tát, cũng chẳng phải vì một giấc mơ khởi nghiệp lấp lánh trên mạng. Mình bước vào vì sau lưng có người mình phải lo. Vì đơn giản là không dừng được.
Và trớ trêu thay, chính vì không dừng được, mình lại càng sợ mình đang đi sai đường.
Tôi không đứng trên cao nói vọng xuống với bạn. Tôi từng ngồi đúng chỗ đó, trên đúng cái nền nhà lạnh đó. Chị em mình đang cùng một phe, cùng chống lại một thứ.
Kẻ thù không phải thị trường, mà là chu kỳ kinh tế và cái muốn buông theo đám đông
Vậy kẻ thù thật sự là ai?
Không phải thị trường.
Không phải người mua khó tính.
Không phải ông trời không thương mình.
Kẻ thù là ba thứ, và điều đáng sợ là cả ba đều nằm gọn trong đầu mình.
Thứ nhất là chu kỳ kinh tế (vòng lặp lên xuống của thị trường, cứ một đoạn thịnh lại tới một đoạn suy) đang đi vào đoạn xuống. Cái này khách quan, ai buôn bán cũng dính, không riêng gì bạn. Nó không phải lỗi của bạn.
Thứ hai là cái chán nản âm ỉ trong lòng. Cái mỏi mệt cứ ngày ngày rủ rê mình buông tay cho nhẹ, thì thầm rằng nghỉ đi, khổ thế đủ rồi.
Thứ ba, và nguy hiểm nhất, là cái bẫy: thấy người khác bỏ thì mình cũng muốn bỏ theo.
Em tôi kể một câu quan sát rất đắt, đắt đến mức tôi nhớ mãi.
“Dưới em này, cứ một dạo dầm rộ thi nhau bán. Song ế ế mấy hôm là lại thấy bỏ.”
Bạn thấy không?
Rộ lên. Rồi tắt.
Bùng cháy vài hôm, đăng bài rào rào, rồi lặng ngắt như chưa từng bắt đầu.
Nó giống hệt con thỏ trong câu chuyện rùa và thỏ mình nghe từ hồi còn bé tí. Chạy vọt lên một đoạn thật nhanh, thấy mình dẫn trước, rồi yên tâm nằm ngủ khì bên vệ đường.
Đám đông chạy rất nhanh lúc dễ. Nhưng cũng chính đám đông ấy bỏ cuộc rất nhanh lúc khó.
Nếu bạn để cái đám đông đang rơi rụng ấy quyết định thay mình, thì bạn sẽ buông tay đúng vào lúc lẽ ra không nên buông nhất.
Kẻ thù không ngồi ngoài chợ. Nó ngồi ngay trong đầu bạn, ghé sát tai, thì thầm rằng “thôi, người ta bỏ hết cả rồi, mình cố làm gì”.
Đồ thị hình sin và con rùa: bí quyết để không bỏ cuộc trong kinh doanh
Đây là câu tôi đã nhắn lại cho em.
Tôi bảo em có nhớ đồ thị hình sin không (đường cong lượn sóng, cứ có một đỉnh thì lại có một đáy, rồi lặp lại mãi như thế).
Có lên thì rồi sẽ có xuống. Và có xuống rồi thì sẽ lại lên.
Chưa bao giờ có một đường thẳng tắp đi lên mãi mãi. Cũng chưa bao giờ có một cái đáy nào nằm lì ở đó vĩnh viễn.
Rồi tôi nói với em câu này. Và tôi muốn nói lại, thật chậm, với chính bạn:
Nhận ra mình đang ở đáy nghĩa là: nếu không bỏ cuộc thì mình sẽ đi lên.
Bạn đọc lại câu đó thêm một lần nữa, chậm thôi.
Đáy không phải là dấu chấm hết. Đáy chỉ là một điểm trên đường cong, một điểm rồi sẽ trôi qua.
Và cái hay đến kỳ lạ của việc đứng ở đáy là: từ đáy, chỉ còn đúng một hướng để đi. Là đi lên.
Còn con rùa thì sao?
Con rùa biết thừa mình chậm. Nó không tự huyễn hoặc rằng mình nhanh, không cố chạy đua tốc độ với thỏ.
Nhưng nó không dừng. Cứ một bước, rồi một bước, liên tục, đều đặn, lì lợm. Cho tới khi về tới đích.
Nó về đích không phải vì nó nhanh hơn thỏ. Nó về đích chỉ vì nó không nằm xuống giữa đường.
Còn con thỏ? Con thỏ thừa biết mình đang ở đâu. Nó định vị được vị thế của mình rõ ràng — nó biết mình đang dẫn trước cả một quãng dài.
Nhưng nó chọn nằm lại một chỗ.
Và một con thỏ nằm im thì mãi mãi không về tới đích, dù nó biết rõ mình đang ở đâu.
Bạn thấy không? Biết mình đang ở đâu mới chỉ là một nửa. Nửa còn lại, là bước tiếp.
Nhận ra mình đang ở đáy là điều tốt. Nhưng nhận ra rồi mà vẫn nằm im, thì chính cái đáy ấy sẽ giữ bạn lại mãi.
Về đích không nhờ nhanh. Về đích nhờ không dừng.
Đó là toàn bộ bí quyết. Nghe đơn giản đến mức bạn dễ phẩy tay bỏ qua. Nhưng tôi đã sống bằng đúng hai điều mộc mạc đó — cái đường cong và con rùa — để bò lên khỏi cái đáy sâu nhất đời mình.
Tôi có một tấm bản đồ ghi lại đúng con đường đã đi qua cái đáy ấy. Lát nữa tôi sẽ kể bạn nghe nó nằm ở đâu.
Còn bây giờ, để tôi kể bạn nghe cái đáy của tôi trông ra làm sao.
Cái đáy của tôi năm 2018: nợ hơn 400 triệu, tài khoản còn 1 triệu
Cuối năm 2017, chồng tôi bị tai nạn, gãy chân.
Nhà thì đang xây dở. Vừa đổ trần, đổ bê tông xong, còn trống hơ trống hoác, chưa hoàn thiện được gì.
Nợ hơn 400 triệu. Số tiền ấy không phải vay ngân hàng. Nó là tiền của bố mẹ, của ông bà gom góp cho vay. Và chính vì là tiền của người thân, nó lại càng đè nặng gấp bội — bạn có thể khất ngân hàng, chứ bạn không nỡ nhìn vào mắt bố mẹ mà khất.
Con thì còn nhỏ dại.
Và tôi, năm 2018 ấy, ở ngay dưới đáy của đường cong.
Tài khoản thì đã cạn sạch, không còn lấy một đồng.
Trong nhà chỉ còn đúng một triệu tiền mặt.
Bạn có biết một triệu đó là gì không?
Là những tờ mười nghìn còn mới tinh, phẳng phiu, thơm mùi giấy mới. Tôi cất riêng ra để dành Tết mừng tuổi các cháu trong nhà.
Vậy mà chính mấy tờ tiền mừng tuổi ấy lại thành đồng vốn đầu tiên của tôi. Tôi cầm nó ra, run run, để bắt đầu bán những bó măng tây.
Tôi vẫn nhớ như in cái buổi tối ngồi một mình bên chiếc điện thoại.
Tôi soạn xong một bài đăng bán hàng. Đọc đi đọc lại. Ngón tay đặt hờ lên nút “Đăng bài”.
Rồi cứ để yên đó.
Không tài nào bấm nổi.
Sợ ế. Sợ người ta xì xào, cười cợt sau lưng. Sợ đăng lên rồi chẳng ai thèm mua, lại thêm một lần thất vọng chồng lên cái mệt đã đầy ứ.
Nhưng rồi, cuối cùng, tôi vẫn bấm.
Tôi không bỏ.
Sáng hôm sau tôi lại đăng bài. Lại xách xe đi giao hàng. Lại vừa địu con trên lưng vừa cúi xuống trả lời tin nhắn khách, tay này bế con tay kia gõ chữ.
Ngày nào cũng thế. Nhỏ thôi. Chậm thôi. Chẳng có gì gọi là bùng nổ.
Đó là cái đáy trên đường cong của tôi. Và tôi đã chọn không nằm lại trong cái đáy ấy.
Chiến thắng không phải là đã giàu, mà là còn đứng đây
Rồi đường cong của tôi từ từ đi lên.
Không phải trong một đêm. Không có phép màu nào cả. Từng chút một, đúng kiểu con rùa, bước nào chắc bước nấy.
Đến hôm nay, đã có hơn 400 khách hàng khởi nghiệp cùng tôi: không vốn, không kinh nghiệm, không ôm hàng.
Nhưng tôi phải nói thật với bạn một điều, nói thẳng ngay tại đây, trước khi bạn đọc tiếp.
Kết quả của tôi là cá biệt. Đó là câu chuyện của riêng tôi, trong đúng hoàn cảnh của riêng tôi, với đúng thời điểm của riêng tôi.
Tôi không hứa với bạn rằng cứ làm theo là chắc chắn có tiền. Và tôi tha thiết mong bạn đừng vì nghe tôi kể mà xoay nghề đột ngột, bỏ hết cái đang có trong tay để lao vào một thứ mình chưa hiểu.
Tôi kể chuyện mình không phải để khoe. Tôi kể để bạn tin vào một điều thôi: cái đáy là có thật, và chuyện một người phụ nữ bình thường bò lên được khỏi nó cũng có thật.
Còn với em gái nhắn tin cho tôi hôm ấy?
Chiến thắng của em, tính đến lúc này, không phải là “em đã giàu”.
Mà là em vẫn còn ở lại. Em vẫn đăng bài. Em vẫn lụi cụi đi tiếp.
Đó mới là chiến thắng đúng nghĩa, cái chiến thắng chẳng ai trao huy chương nhưng lại quyết định tất cả.
Vì còn đi là còn cửa. Người nằm xuống mới là người thật sự hết đường.
Người chiến thắng cuối cùng là người không bỏ cuộc
Vậy làm sao để kiên trì bán hàng online, để không bỏ cuộc, đúng vào lúc mọi thứ xung quanh đang bảo mình nên buông?
Tôi không có phép màu nào để trao cho bạn. Tôi chỉ có ba việc rất nhỏ, mà chính tôi đã làm bằng đúng đôi tay này.
Thứ nhất, tôi làm thế này: định vị xem mình đang đứng ở đâu trên đường cong.
Thừa nhận thật thà với chính mình rằng “à, mình đang ở đáy”. Không tô hồng cho đỡ tủi, cũng không bi kịch hoá cho ra vẻ. Chỉ cần biết mình đang ở đáy, là tự khắc biết hướng tiếp theo bắt buộc phải là đi lên. Biết mình đứng đâu, mình mới thôi hoảng.
Thứ hai, hạ mục tiêu xuống thấp đến mức không thể nào bỏ được.
Đừng đặt cho mình cái đích tháng này phải bán bùng nổ, phải gấp đôi gấp ba. Chỉ cần mỗi ngày một bài đăng. Mỗi ngày nhắn một tin hỏi thăm một người khách cũ, kiểu “dạo này chị khoẻ không, nhà mình dùng hết đồ chưa”.
Nhỏ đến mức mệt mấy cũng vẫn nhấc tay làm được. Nhỏ đến mức chẳng còn cái cớ nào để mà bỏ.
Thứ ba, tìm cho mình một người đã đi trước, một người không bỏ rơi bạn lúc khó.
Không nhất thiết phải là người giỏi nhất, nổi nhất. Mà là người đã từng lội qua đúng cái chỗ bạn đang đứng, và sẵn lòng ở lại bên cạnh những hôm bạn muốn buông tay nhất.
Ba việc thôi. Không phải giáo trình gì cao siêu. Chỉ là mấy điều rất đời, rất gần.
Và bạn hãy nhớ giùm tôi điều này.
Ai trong chúng ta cũng đang đứng ở một điểm nào đó trên đường cong của riêng mình. Người đang ở đỉnh, người đang ở đáy, người đang lưng chừng dốc.
Điều quyết định không phải là hôm nay bạn đang ở đâu trên đường cong ấy.
Mà là ngày mai, bạn còn bước tiếp, hay dừng lại.
Câu tôi nhắn lại cho em hôm ấy, cũng chính là câu tôi muốn để lại cho bạn:
Người chiến thắng cuối cùng là người không bỏ cuộc.
Nếu bạn cũng đang đứng đâu đó trên đường cong này
Nếu đọc đến đây mà bạn thấy hình bóng mình trong đó, thì tôi có quà muốn gửi tận tay bạn. Hai món, cho hai người đang ở hai chặng khác nhau.
Nếu bạn còn chưa bắt đầu bán hàng — vẫn đứng ngoài, vừa muốn vừa sợ — thì hãy đọc cuốn này trước đã.
Tôi viết lại toàn bộ chặng đường đi qua cái đáy của mình trong đó: cách tôi định vị mình trên đường cong những ngày tối tăm nhất, cách chia mục tiêu nhỏ đến mức không thể bỏ, và cách tự làm chỗ dựa cho chính mình những đêm chẳng có một ai bên cạnh. Nó không phải lời hứa làm giàu. Nó là tấm bản đồ tinh thần cho một người bắt đầu từ số không.
👉 TẢI SÁCH “CON ĐƯỜNG TỪ NỢ 400 TRIỆU ĐẾN NGÀY TỰ CHỦ” — MIỄN PHÍ
Còn nếu bạn đang bán hàng rồi — đang ở đúng chỗ em gái tôi, bán lẹt đẹt và muốn buông — thì đây là món quà cho bạn.
Một cuốn sách về cách chọn đúng thứ để bán: bán thứ người ta cần, chứ không phải thứ mình sẵn có. Để những ngày tới, bạn không phải gồng mình bán thứ khó bán nữa.
👉 NHẬN SÁCH “BÁN THỨ NGƯỜI TA CẦN” — MIỄN PHÍ
Tôi không hứa với bạn về thu nhập. Nhưng tôi hứa một điều, và điều này thì tôi giữ được: tôi sẽ không bỏ rơi bạn lúc khó.
Vì tôi còn nhớ như in cái đêm mình ngồi nhìn nút “Đăng bài” mà không dám bấm. Và tôi mong, thật lòng, rằng bạn không phải đi qua cái đêm đó một mình.
Về tác giả: Tôi là Phan Duyên — chủ kho sỉ gia dụng An Khánh (Bắc Giang), người đồng hành khởi nghiệp cùng chị em phụ nữ. Tôi lớn lên bên gánh rau của mẹ ở Bắc Giang, làm 10 năm quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm tại các công ty điện tử, khởi nghiệp online năm 2018 khi nhà đang gánh nợ hơn 400 triệu. Đến nay đã có hơn 400 chị em khởi nghiệp cùng tôi: không vốn lớn, không kinh nghiệm, không phải ôm hàng. Sứ mệnh của tôi: giúp những phụ nữ giống mẹ tôi — và giống chính tôi ngày trước — có lựa chọn tự chủ kinh tế. Đọc hành trình đầy đủ tại bài Phan Duyên là ai.
Cấu trúc kể chuyện theo Phạm Thành Long (7 thành phần).