Người ta hay gọi những người phụ nữ như tôi là “nữ cường”.
Tôi không thích chữ đó lắm.
Vì “cường” thì phải cường với ai đó. Mạnh mẽ thì phải mạnh mẽ để chống lại cái gì. Chữ ấy luôn cần một kẻ đối đầu — một người chồng vô tâm, một gia đình khinh rẻ, một xã hội bất công nào đó.
Còn tôi thì không có kẻ thù nào cả.
Chồng tôi tử tế. Bố mẹ chồng tôi thương tôi — ngày tôi mới tập tọng bán hàng, bố chồng còn dúi cho tôi ba triệu bảo “con cứ lấy mà nhập hàng”. Mẹ tôi thì cả đời chưa nói với tôi một lời nặng.
Tôi chẳng chống lại ai cả.
Tôi chỉ làm một việc rất khác: tôi thôi chờ người khác làm mình hạnh phúc. Với tôi, phụ nữ tự tạo hạnh phúc nghĩa là hạnh phúc do chính mình tạo ra và giữ lấy.
Phụ nữ tự tạo hạnh phúc: chờ đợi là thói quen, không phải hoàn cảnh
Bạn có để ý không, phần lớn nỗi khổ của chúng ta đều bắt đầu bằng chữ “giá như người ta”.
Giá như chồng mình hiểu hơn một chút. Giá như mẹ chồng công nhận mình. Giá như ai đó nhìn thấy mình đã cố gắng thế nào.
Tôi cũng từng ở trong cái vòng đó. Và tôi phát hiện một điều: cái làm mình đau không phải là người ta không làm. Cái làm mình đau là mình đã đặt sẵn một kỳ vọng, rồi ngồi chờ nó được đáp lại.
Kỳ vọng là cái bẫy do chính mình giăng ra, rồi chính mình bước vào.
Có một giai đoạn tôi khổ sở vì chuyện đó. Rồi đến một ngày, tôi tự nói với mình một câu — và câu này về sau thành cách sống của tôi:
Tôi không đặt kỳ vọng vào ai, nên tôi không thất vọng. Người ta cho được như nào thì tôi nhận thế.
Nghe qua thì tưởng là lạnh lùng, là buông xuôi.
Nhưng không. Nó là điều ấm áp nhất tôi từng làm cho các mối quan hệ của mình.
Phụ nữ tự tạo hạnh phúc: vì sao thôi kỳ vọng lại yêu thương dễ hơn?
Đây là chỗ mà mãi tôi mới hiểu ra.
Khi bạn kỳ vọng vào một người, bạn đang treo một cái hoá đơn vô hình lên đầu họ. Bạn nấu cơm và chờ một lời khen. Bạn cố gắng và chờ một sự công nhận. Bạn cho đi và ngầm chờ được trả lại.
Rồi họ không trả. Không phải vì họ ác — mà vì họ không hề nhìn thấy cái hoá đơn ấy. Nó chỉ có trong đầu bạn thôi.
Thế là bạn hờn. Rồi họ ngơ ngác không hiểu vì sao. Rồi giữa hai người có một khoảng lặng chẳng ai gọi tên được.
Còn khi bạn thôi kỳ vọng, có một chuyện rất lạ xảy ra: bạn được tự do cho đi.
Cho mà không cần đòi. Yêu thương mà không cần lãi. Người ta cho lại được bao nhiêu, mình nhận bấy nhiêu, và thấy quý.
Tôi trả tiền hàng ngay không phải để nhà cung cấp khen tôi sòng phẳng — tôi trả để đầu tôi trống. Tôi báo lại khi họ gửi thừa hàng không phải để họ nhớ ơn — tôi báo vì tôi không giữ được thứ không phải của mình. Có lần tôi còn trả tiền cho mười con dao tôi không hề nhận, và mất trắng số tiền đó, chẳng ai biết để mà khen. Tôi vẫn không tiếc.
Vì tôi làm những việc ấy cho cái cây bên trong tôi, không phải cho khán giả.
Cái cây xanh xanh thì lá cũng xanh.
Gốc mình thế nào thì ngọn mình ra thế ấy. Mình chăm cái gốc là chuyện của mình. Còn ai nhìn thấy, ai khen, ai công nhận — chuyện đó tôi không quản được, nên tôi không quản nữa.
Hạnh phúc tự thân không phải thứ được ban. Nó là thứ mình làm ra.
Có một buổi tối, tôi đưa con đi học cờ vua về.
Lúc dắt xe máy ra, tôi nhớ tới câu hỏi ai đó đặt cho tôi buổi sáng: bạn là ai, để người ta phải để mắt tới bạn?
Và bạn biết tôi nghĩ gì không? Tôi nghĩ: nhỡ đâu, mình lại giúp được ai đó.
Nghe thì ngây thơ. Người khác vào những chỗ đông người là để tìm xem mình được gì. Còn tôi thì nghĩ xem mình cho được gì.
Nhưng tôi đã sống đủ lâu để biết một điều: người không đi đòi lại thường là người được trao. Cái nhà cung cấp từng hai năm không thèm trả lời tin nhắn của tôi, giờ là mối tốt nhất của tôi — có phải vì tôi đi xin đâu. Là vì tôi nói thật với họ, và nhận giúp khi họ khó.
Đó là lý do tôi không thích chữ “nữ cường”. Nó khiến người ta tưởng rằng phụ nữ phải giành hạnh phúc từ tay ai đó. Phải thắng ai đó thì mới sướng.
Không phải.
Hạnh phúc không nằm trong tay chồng bạn, cũng không nằm trong tay mẹ chồng bạn, càng không nằm trong tay những người bình luận về bạn.
Nó nằm trong tay bạn. Và bạn tự làm ra nó, mỗi ngày, bằng những việc rất nhỏ.
Cái ngày tôi thấy mình thành người lớn
Tôi nhớ mãi một buổi sáng.
Nhà tôi từng nợ hơn 400 triệu — tiền ông bà cho vợ chồng tôi vay để xây nhà. Chúng tôi trả dần suốt nhiều năm: cứ trả xong tiền hàng, tiền lãi, dư ra được đồng nào thì để dành trả bớt cho bà.
Đến ngày trả nốt, tôi gọi cho mẹ chồng. Bà đang tập thể dục ngoài công viên.
“Mẹ ơi, con trả mẹ nốt 100 triệu.”
Ông bà chưa bao giờ đòi tôi cả. Chưa một lần. Nhưng với tôi, còn cầm tiền của ông bà là còn nợ, là chưa trưởng thành, là vẫn còn phụ thuộc. Trả hết rồi mới thật sự báo hiếu được — mới chuyển được từ chỗ nhận tiền của bố mẹ sang chỗ biếu được bố mẹ.
Cái hạnh phúc buổi sáng hôm ấy, không ai ban cho tôi.
Tôi tự làm ra nó, bằng từng đồng lãi nhỏ, suốt nhiều năm.
Và không ai lấy đi được — vì nó không phải của ai để mà lấy.
Tự tạo hạnh phúc cho mình không có nghĩa là sống một mình
Tôi phải nói rõ chỗ này, vì tôi sợ bạn hiểu nhầm.
“Không cần ai” không phải là đẩy mọi người ra xa. Không phải là gồng lên gánh hết một mình rồi tủi thân. Cái đó không phải mạnh mẽ — cái đó là mệt, và tôi đã đủ mệt rồi.
“Không cần ai” mà tôi nói, nghĩa là: hạnh phúc của tôi không đặt cược vào việc người khác phải thay đổi.
Chồng tôi có công nhận tôi thì tôi vui, không thì tôi vẫn ổn. Người ta có nhìn thấy tôi cố gắng thì tốt, không thấy thì việc tôi tôi vẫn làm. Có ai giới thiệu khách cho tôi thì quý, không có thì tôi vẫn có khách của tôi.
Nghịch lý là ở chỗ này — và đây là điều đẹp nhất tôi học được:
Chính vì tôi không cần ai, mà tôi có thể yêu thương mọi người một cách nhẹ nhõm.
Không hờn. Không kể công. Không đòi nợ tình cảm. Cái mối quan hệ nào cũng nhẹ đi, vì tôi không treo hoá đơn lên đầu ai nữa.
Người phụ nữ tự tạo được hạnh phúc cho mình không phải người cô độc. Đó là người dễ ở gần nhất trong nhà — vì ở cạnh cô ấy, không ai phải mang nợ.
Phụ nữ khởi nghiệp: và đó là lý do tôi làm công việc này
Mẹ tôi cả đời không trông vọng vào ai. Bà tự làm hết, một mình, không kêu ca.
Tôi lớn lên nhìn bà và luôn có một nỗi buồn âm ỉ: giá như ngày ấy mẹ có một lựa chọn khác. Giá như mẹ có đồng tiền của riêng mình sớm hơn.
Tôi không cứu được mẹ tôi ngày đó. Nhưng tôi có thể làm một việc cho những người phụ nữ giống mẹ — và giống chính tôi ngày trước.
Đó là lý do tôi ngồi đây, viết những dòng này, và mỗi ngày đồng hành cùng chị em bán hàng. Đến giờ đã có hơn 400 chị em khởi nghiệp cùng tôi: không vốn lớn, không kinh nghiệm, không phải ôm hàng.
Tôi không hứa với ai là sẽ giàu. Tôi không hứa với ai là sẽ hạnh phúc. Không ai hứa được những chuyện đó, và ai hứa với bạn thì bạn nên cẩn thận.
Tôi chỉ tin một điều rất giản dị: khi một người phụ nữ có đồng tiền của riêng mình, cô ấy có thêm một lựa chọn. Và người có lựa chọn thì không phải chờ ai cả.
Không phải để cãi lại chồng. Không phải để chứng minh với ai. Mà để buổi sáng thức dậy, cô ấy biết rằng ngày hôm nay của mình là do mình quyết.
Chỉ vậy thôi. Nhưng “chỉ vậy thôi” ấy đổi cả một đời người.
Hỏi nhanh — đáp thật
Tôi vẫn phải phụ thuộc kinh tế vào chồng, làm sao tự tạo hạnh phúc được?
Đừng đợi đến lúc độc lập kinh tế mới cho phép mình hạnh phúc — đó là một cái hẹn rất dễ lùi mãi. Cái tự tạo được ngay hôm nay là thôi chờ một lời công nhận. Việc gì mình thấy đúng thì mình làm, làm cho cái gốc của mình, không phải để ai đó gật đầu. Còn chuyện đồng tiền riêng thì bắt đầu nhỏ thôi, từ một kỹ năng, một món hàng. Tôi bắt đầu với 1 triệu đồng tiền mừng tuổi để dành. Nhỏ, nhưng nó là của tôi.
Không kỳ vọng vào chồng thì còn gì là vợ chồng nữa?
Tôi hiểu vì sao bạn hỏi vậy — tôi cũng từng nghĩ thế. Nhưng bạn thử phân biệt hai chuyện: mong muốn và kỳ vọng. Mong muốn thì nói ra được, bàn bạc được, thương lượng được. Kỳ vọng là cái mình giấu trong lòng rồi chờ người ta tự đoán — và giận khi họ đoán sai. Thôi kỳ vọng không phải là thôi yêu. Là nói thẳng cái mình muốn, và không phạt người ta vì đã không đọc được ý mình. Nhà tôi nhẹ đi rất nhiều từ khi tôi hiểu chỗ này.
Tôi cố gắng mãi mà chẳng ai ghi nhận, tôi mệt lắm rồi.
Tôi biết cảm giác đó. Và tôi nói thật lòng: có thể sẽ không ai ghi nhận đâu — ít nhất là không đúng lúc bạn cần. Nhưng đây là chỗ tôi muốn bạn dừng lại một giây: nếu bạn mệt vì không được ghi nhận, thì hoá ra bạn đang làm việc đó cho sự ghi nhận, chứ không phải cho bạn. Thử đổi lại xem: làm vì mình thấy nên làm. Cái mệt sẽ khác hẳn. Không biến mất đâu, nhưng nó thành cái mệt của người đang xây cái gì đó, chứ không phải cái mệt của người đang chờ.
—
Tôi không phải phụ nữ mạnh mẽ.
Tôi vẫn có những đêm ngồi làm đơn đến hai ba giờ sáng. Tôi vẫn có những lúc thấy mình bé nhỏ. Tôi vẫn từng bật khóc giữa chợ hồi mười mấy tuổi.
Tôi chỉ làm được đúng một việc: thôi chờ.
Thôi chờ ai đó chẻ hộ đống củi. Thôi chờ ai đó nói một câu công nhận. Thôi chờ hoàn cảnh khá lên để rồi mới cho phép mình vui.
Và cái ngày tôi thôi chờ, tôi mới phát hiện ra — hạnh phúc nó chẳng ở đâu xa.
Nó nằm ngay trong tay mình. Suốt từ đầu.
Nếu bạn cũng đang chờ ai đó cho mình hạnh phúc
Tôi biết cái “thôi chờ” ấy nói thì dễ. Ngày trước tôi cũng chỉ thôi chờ được khi tay tôi bắt đầu tự làm ra đồng tiền đầu tiên — nhỏ thôi, nhưng là của mình. Phụ nữ tự tạo hạnh phúc thường bắt đầu từ chỗ rất đời như thế.
Toàn bộ chặng đường từ chỗ nhà tôi gánh nợ hơn 400 triệu đến ngày tôi tự chủ được, tôi đã ngồi viết lại hết trong cuốn “Con Đường Từ Nợ 400 Triệu Đến Ngày Tự Chủ”. Tôi viết cho đúng những người phụ nữ đang ở chỗ tôi đứng ngày ấy.
Tôi tặng bạn. Đọc xong thấy làm được thì làm, thấy không hợp thì thôi — nhưng đừng ngồi chờ thêm một mùa đông nữa.
—
Về tác giả: Tôi là Phan Duyên — chủ kho sỉ gia dụng An Khánh (Bắc Giang), người đồng hành khởi nghiệp cùng chị em phụ nữ. Tôi lớn lên bên gánh rau của mẹ ở Bắc Giang, làm 10 năm quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm tại các công ty điện tử, khởi nghiệp online năm 2018 khi nhà đang gánh nợ hơn 400 triệu. Sứ mệnh của tôi: giúp những phụ nữ giống mẹ tôi — và giống chính tôi ngày trước — có lựa chọn tự chủ kinh tế. Đọc hành trình đầy đủ tại bài Phan Duyên là ai.